/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque
Home » Uitvindingen » Verlichting » Elektrisch licht

Uitvindingen elektrisch licht

Een moeizame start

Uiteindelijk zou elektriciteit alle andere brandstoffen voor licht in de schaduw stellen. Nadat er op steeds meer plaatsen elektrische leidingen kwamen, groeide het uit tot de goedkoopste, beste en meest brandveilige vorm van verlichting. Tot aan de Eerste Wereldoorlog was er van een dergelijke dominantie echter nog geen sprake, want alle vormen van elektrisch licht kenden de nodige opstartproblemen en waren lange tijd maar beeprkt bruikbaar. Wat niet wegneemt dat er vanaf ongeveer 1875 hard gewerkt werd om het potentieel te benutten. Iets dat toch de nodige belangrijke octrooien heeft opgeleverd, waaronder die van de gloeilamp. Hieronder staan de betreffende ontwikkelingen per type lamp beschreven.


 

yablochkov-candles.large.jpg

Hippodrome verlicht door kaarsen van Jablochkoff

 

De Booglamp 

Het verhaal van de elektrische verlichting begint niet, zoals veel mensen denken bij de gloeilamp, maar bij de booglamp. Dit was een bijzonder sterke lamp die werkte met twee koolstaven, waartussen een zogeheten 'vlamboog' oversprong welke zorgde voor het licht. Vanwege de lichtsterkte en ook de walmen die deze lamp afgaf, werd hij vooral buiten gebruikt voor de verlichting van terreinen en straten en bijvoorbeeld ook in vuurtorens. Het was de voorloper van de moderne gasontladingslamp.

Hoewel deze lamp al in 1810 was uitgevonden door Sir Humphry Davy, kwam hij pas vanaf 1850 voorzichtjes in gebruik. Dat kwam omdat er vanaf toen pas genoeg elektriciteit voor beschikbaar kwam via generators. Aanvankelijk kon dat niet worden geleverd. Toen de booglamp echter steeds meer werd gebruikt, kwamen er ook verbeteringen.  

  • In 1876 vond de Rus Pavel Jablochkoff de 'kaars van Jablochkoff' uit. Dat was een aangepaste booglamp die ook binnen, in grote ruimtes, gebruikt kon worden.
  • In het begin van de 20ste eeuw paste Nikola Tesla de booglamp aan op het gebruik van wisselstroom in plaats van gelijkstroom, door er elektromagneten aan toe te voegen.

De koolstaven waren niet echt handig want die moesten iedere zes uur vervangen worden omdat ze dan waren opgebrand. Bij de kaars van Jablochkoff was dit zelfs na twee uur het geval. Dat moest men echter maar voor lief nemen, want er was geen enkele lamp die ook maar in de buurt kwam van deze lichtsterkte.

Lees hier meer over de geschiedenis van de booglamp

 

ediswan2.large.jpg

Thomas Edison en Joseph Swan 

 

De Gloeilamp

De uitvinding en verdere ontwikkeling van de gloeilamp vindt grotendeels plaats tussen 1879 en 1911. Daarbij was een opeenvolging van verschillende uitvindingen van belang, waardoor de gloeilamp steeds beter werd. Aanvankelijk was het namelijk maar een zwakke lamp met een zeer korte levensduur. De meeste verbeteringen betreffen de gloeidraad die tussen de twee elektroden zit en die de lamp doet branden.

De opeenvolgende uitvindingen tussen 1879 en 1914 waren als volgt:

  • In februari 1879 produceerde Joseph Swan de eerste werkende gloeilamp met een gloeidraad van koolstof wat hem het Britse patent opleverde.
  • In oktober 1879 presenteert Thomas Edison de eerste gloeilamp geschikt voor productie ook met een gloeidraad van koolstof. Hij krijgt het Amerikaanse patent.
  • In 1883 komt Swan met een betere gloeidraad van cellulose.
  • In 1902 maakt Carl Auer von Welsbach een gloeidraad van osmium, de eerste gloeidraad van metaal.
  • Tussen 1907 en en 1911 worden er verschillende gloeidraden van wolfraam uitgeprobeerd. De gloeidraad van gesinterd wolfraam, zoals uitgevonden door William Coolidge in 1910, blijkt een definitieve oplossing. 
  • In 1913 komen er nog lampen gevuld met gas op de markt, die ervoor zorgen dat de gloeidraad langer meegaat.

De ontwikkeling van de gloeilamp gaat niet over rozen. Er is een heftige concurrentiestrijd tussen Edison en Swan en de rechtzaken volgen elkaar op. Lees hier meer over de uitvinding van de gloeilamp.

 

De zaklamp

Een vorm van verlichting die uitvinders ook altijd tot de verbeelding heeft gesproken was draagbaar licht. Nadat de batterij een beetje bruikbare vormen had aangenomen en de gloeilamp was uigevonden, werd dat ook voor elektrisch licht bereikbaar.  Zo ontstonden tussen 1880 en 1895 de eerste draagbare lampen, de zogenaamde 'handlampen'. Dat waren echter grote, zware kasten waarvan niet veel meer gezegd kon worden dan dat ze inderdaad draagbaar waren.

Vanaf 1895 werd er daarom geëxperimenteerd met met veel handzamere vormen van draagbaar licht. Daarop kwam de Amerikaanse uitvinder David Misell in 1899 met de eerste zaklamp, de zogenaamde 'staaflamp'.

 

patentzaklamp.large.jpg

Patent zaklamp Misell

 

Aanvankelijk werd de staaflamp echter nog niet gebruikt zoals wij dat doen, want daarvoor was de kwaliteit van zowel de batterijen als de lamp zelf nog te slecht. Daardoor bleef het lang een luxeproduct. Dat veranderde pas gedurende de Eerste Wereldoorlog. Lees hier meer over de geschiedenis van de zaklamp.

 

 

Bronnen

  • A. Ladiges - '100 Jaar spanning: een eeuw elektriciteit in Nederland: 1900-2000.'  Deventer 2000
  • Weide C. - 'En er was licht! De geschiedenis van de elektrische zaklamp 1800-1970.' Zutphen 2007
  • Linde van de A. - 'Het oude licht: straatlantaarns en straatverlichting door de eeuwen heen.' Eindhoven 1980