/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque
Home » Uitvindingen » Vervoer » Luchtschepen

Luchtschepen en zeppelins

Het luchtruim wordt veroverd

De grote droom op het gebied van de luchtvaart in de 19de eeuw was gemotoriseerde luchtvaart. Tot dan toe kende men alleen de heteluchtballon als mogelijkheid om door het luchtruim te reizen. Dat ging echter erg traag en kende heel wat andere beperkingen bovendien. Luchtvaartpioniers beseften zich dat de meeste problemen konden worden opgelost als men een een ballon met gemotoriseerde aandrijving had. Dan kon men de ballon besturen in plaats van overgeleverd te zijn aan de wind. Zo werden de eerste luchtschepen in de vorm van bestuurbare ballonnen bedacht.


 

ernest-montaut16.large.jpg

Ernest Montaut - Zeppelin van 'Delag', een passagiersdienst die vloog tussen Duitse steden. Gebouwd tussen 1910 en 1914. Fantasie illustratie uit 1915 (pouchoir).

 

Luchtschepen tot 1880

Het eerste luchtschip werd in 1852 bedacht door de Amerikaan Henry Giffard. Dit staat tegenwoordig bekend als het Giffard-luchtschip. Het werd aangedreven door een kleine 3 pk ééncilinder stoommachine, die in 1951 ook Giffard was gepattenteerd.

Het Giffard-luchtschip was echter onbruikbaar, want het was veel te brandgevaarlijk. De ballon was gevuld met het uiterst brandbare waterstof en daar hing dan een stoommachine onder! Bovendien was de motor eigenlijk te zwaar voor de ballon en kon het schip nog niet worden bestuurd. Dat nam niet weg dat Giffard bij zijn eerste vlucht in september 1852 zo'n 28 kilometer ver kwam. Daarmee
 bewees hij dat het principe levensvatbaar was.

De brandgevaarlijkheid en verschillende andere problemen moesten echter worden opgelost en men diende een manier te vinden om het luchtschip te kunnen besturen. Daar waren om evidente redenen genoeg geïnteresseerde uitvinders voor te porren, maar het zou nog een moeilijk weg worden, bezaaid met menige mislukking.

Verschillende andere methoden werden uitgeprobeerd. De Oostenrijker Paul Haenlein ontwikkelde in de jaren na Giffard bijvoorbeeld een luchtschip met een interne verbrandingsmotor die werkte op kolen. Hij wist ermee over Wenen te vliegen.

 

Luchtschepen tussen 1880 en 1900

De Franse broers Tissandier kregen in 1883 een octrooi op het eerste elektrisch aangedreven luchtschip. 

In 1884 stegen Charles Renard en Arthur Constantin Krebs voor het eerst op in hun luchtschip de 'La France'. Ook dat schip werd aangedreven door een elektromotor en bovendien was er voor het eerst sprake van een gestroomlijnde, sigaarvormige ballon. Het meest opmerkelijke was echter dat dit het eerste bestuurbare luchtschip was. De heren haalden er 21 km/u mee. Het schip was nog steeds niet geschikt voor productie, maar het was nu bewezen dat de bestuurbare ballon mogelijk was. 

 

800px-la-france-1884.large.jpg

La France snort gemoedelijk boven zijn hangar.

 

Een ander belangrijk probleem met bestaande luchtschepen was dat er alleen nog zogeheten 'slappe ballonnen' waren. Dat wilde zeggen dat er geen enkel raamwerk ter versteviging was, wat bij een ballon van grotere afmetingen wel noodzakelijk is om de stabiliteit en dus de veiligheid te garanderen. De afwezigheid van een dergelijke versteviging stond het ontwerpen van grotere luchtschepen in de weg.

Dit probleem werd tenslotte opgelost door de in Duitsland wonende Kroaat David Schwarz. Op het einde van de jaren '80 kwam hij op het idee van een aluminium skelet en kreeg hij er een patent op. In 1896 liet hij een ballon met zo'n skelet bouwen, maar helaas bleef zijn prototype niet in de lucht. Niettemin zou zijn idee school maken. Een van de personen die het opnam was de gepensioneerde Duitse graaf Ferdinand von Zeppelin, die in 1895 zoveel verbeteringen had aangebracht dat hij er een eigen patent op kreeg.

 

ferdinand-von-zeppelin.large.jpg

Graaf Ferdinand von Zeppelin.

 

Luchtschepen vanaf 1900: de zeppelin

Het octrooi op een skelet leek een goed begin voor graaf Von Zeppelin, maar in feite begon hiermee een jarenlange beproeving. De mens zou het luchtruim niet zomaar veroveren. Dat kwam in de eerste plaats omdat het aldoor moeilijk zou blijven, zelfs voor een graaf met uitstekende connecties, om de financiering rond te krijgen. Het patent op het aluminium skelet was bijvoorbeeld al niet afdoende om overheidssteun te krijgen. Von Zeppelin moest het allemaal zelf regelen. 

Tenslotte lukte het hem een eerste bruikbaar luchtschip te laten bouwen. Dit prototype kreeg de aanduiding 'LZ1', waarbij de letters staan voor 'Luftschiff Zeppelin'. Het had een lengte van 128 meter. Twee verbrandingsmotoren van elk 14,2 pk dreven de propellors aan. Er werd een gewicht tussen de voor- en achtersteven verplaatst om het schip in evenwicht te houden. In juli 1900 ging de LZ1 voor het eerst de lucht in. Hij hield het 18 minuten vol en haalde een snelheid van 32 km/u. Na reparaties en aanpassingen volgde meteen een tweede vlucht, die nog succesvoller was. Met een snelheid van 9 m/s vestigde de LZ1 een nieuw snelheidsrecord voor luchtschepen. Toch was het weer niet genoeg om investeerders te trekken. Het prototype werd vernietigd en de fabriek waar hij in gebouwd was gesloten.

  

lz126.large.jpg

De LZ1 bij zijn maidenvoyage.

 

Jaren later, in 1906 lukte het Von Zeppelin toch om een 'LZ2' gebouwd te krijgen. Dit prototype haalde het echter niet en werd door een storm onherstelbaar verwoest. Uit de brokstokken werd echter nog datzelfde jaar de LZ3 gebouwd. Dit luchtschip wist wel in de lucht te blijven en het zou nog lang dienst doen. Na nog een aantal ups en downs kreeg de graaf in 1908 eindelijk de financiering rond voor de bouw van een nieuwe fabriek. Deze fabriek zou een toenemend aantal zeppelins gaan bouwen. 

Daarmee ontstond een geheel nieuw fenomeen in de wereld, namelijk een lijndienst via de lucht. Deze was in 1910 een feit en daarmee was de luchtvaart pas echt geboren. Ook konder er nu goederen via de lucht verplaatst worden, wat met een heteluchtballon amper mogelijk was.

Lees hier meer over zeppelins.

 

 

Bronnen

  • M. Voskuijl - 'Leve de zeppelin! Een lofzang op luchtschepen.' Schiedam 2007
  • J. Meidenbauer (red.) - 'Het grote boek van uitvindingen en ontdekkingen.' Lisse 2004
  • Wikipedia (nl.wikipedia.org) - 'Zeppelin'/ 'Giffard-luchtschip'/ 'Luchtschip'/ 'La France'