/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque
Home » Uitvindingen » Vervoer » Fiets

Uitvindingen fietsen 1870-1900

Op weg naar een vervoermiddel voor iedereen 

Aan de vooravond van 1870 was het aantrekkelijke aan de fiets dat deze het enige persoonlijke vervoermiddel tot dusver was. De andere nieuwe vervoersmiddelen die de transportrevolutie tot dan toe had voortgebracht, waren openbaar vervoer. Daar kwam nog eens bij dat de fiets op dat moment een bijzonder stoer imago had. Het was voor veel mannen datgene dat de auto of motorfiets later voor hen zou worden. Alleen was er in 1870 nog geen gemotoriseerd verkeer in zicht. Het gevolg was dat de fiets uitvinders over de gehele wereld enorm tot de verbeelding sprak en er aan de lopende band patenten op fietsgebied werden aangevraagd en ook toegekend.


 

victor-bicycle2.large.jpg

William Bradley - 'Victor Bicycles', 1896. Beroemde poster.

 

De fiets tot 1870 

De fiets werd in 1816 uitgevonden door Carl von Drais als loopfiets, ook wel 'draisine' genoemd. Dat was revolutionair, want dit was het eerste voertuig ooit waarbij de wielen achter elkaar stonden in plaats van naast elkaar. Ondanks het feit dat de bestuurder mee moest lopen, ging de loopfiets al beduidend sneller dan lopen en op het juiste terrein zelfs even snel als een postkoets. Toch zou deze fiets vooral opgeld doen als een goed middel voor sport en lichaamsbeweging. Als serieus vervoersmiddel was hij niet geschikt. 

Het moge duidelijk zijn dat het meelopen ook niet bepaald ideaal was. Dat kan beter dacht Ernest Michaux, waarna hij in 1867 de velocipède, de eerste fiets met trappers uitvond. Dat was een hele verbetering en opnieuw revolutionair. Voor het eerst konden mensen zichzelf extra snel op een voertuig voortbewegen, zonder gebruik te hoeven maken van dieren of van de eigen benewagen. Deze trappers zaten wel vast aan het voorwiel, wat het trappen erg zwaar maakte. Bovendien moest men een halve acrobaat zijn om het evenwicht te bewaren. Daarom was ook de velocipède alleen voor een selecte groep sportievelingen.

Precies in 1870 waren er nieuwe belangrijke ontwikkelingen op fietsgebied. Lees hier meer over de geschiedenis van de draisine en velocipède.

 

De hoge bi  

In 1870 vond de Brit James Starley een markante fiets uit met een zeer groot voorwiel en minuscuul achterwiel. De bedoeling hiervan was expliciet om harder te kunnen  fietsen dan voorheen, want hoe groter het wiel hoe hoger de snelheid. Daarom kun je deze fiets ook beschouwen als de eerste racefiets uit de geschiedenis. 

 

433px-bicycling-ca1887-bigwheelers.large.jpg

Hy Sandham - 'Vrouw op driewieler gevolgd door mannen op hoge bi's,' 1887 (aquarel).

 

Ook nu zaten de trappers echter nog op de as van het voorwiel en was het trappen zwaar. Eerder meer dan minder was dit een vehikel voor sterke en sportieve mannen met acrobatische vermogens. Om je evenwicht te bewaren op deze fiets was moeilijker dan ooit. Toch was het model een belangrijke tussenfase in de ontwikkeling van de fiets en is tot ongeveer de eeuwwisseling nog volop in gebruik gebleven. Lees hier meer bijzonderheden over de hoge bi.

 

De Rover safety

In 1885 kwam er eindelijk een fiets die veel meer potentieel had als daadwerkelijk vervoermiddel voor mensen. Dit was de 'Rover saftey' of 'Rover veiligheidsfiets', die zo werd genoemd omdat je erop kon fietsen zonder van het minste of geringste al onderuit te gaan. Hij werd uitgevonden door John Kemp Starley, een neef van James Starley.

De 'safety' was de eerste fiets volgens het model dat wij nu nog kennen, met twee even grote wielen, een fietsketting en de trappers bevestigd aan een frame tussen de wielen in. Dat maakte dat het fietsen een stuk gemakkelijker en lichter ging en mensen hun evenwicht er ook goed op konden bewaren. Voor het eerst was er een fiets waar iedereen op kon fietsen.  Het gevolg was dat er vanaf ongeveer 1890 ook voor het eerst speciale damesmodellen van een fiets werden gemaakt.

De impact van de Rover was enorm. Allerlei mensen voor wie het openbaar vervoer te duur was en tot dusver altijd moesten lopen, kregen nu zicht op een eigen vervoermiddel, waarmee ze veel grotere afstanden konden afleggen dan voorheen. Lees hier meer over de safety of veiligheidsfiets.

 

gladiator2.large.jpg

Affiche voor fietsmerk 'Gladiator' uit 1905. 

 

De luchtband

Toch valt het succes van de Rover safety niet aan de fiets alleen toe te schrijven. Er was nog een ander product nodig om deze fiets compleet te maken. Dat was de luchtband. Deze werd in 1888 uitgevonden door John Boyd Dunlop. Op de Rover safety zaten al banden van massief rubber, maar dat was niet erg comfortabel, met name niet schokbestendig. Dat veranderde door de introductie van de luchtband. Op een fiets met luchtbanden kon men comfortabeler, lichter en sneller fietsen.

Omdat de Rover safety een min of meer definitief model was, verlegde de aandacht in uitvindersland zich nu naar de luchtband. De allereerste versie van Dunlop kon namelijk ook nog wel wat verbetering gebruiken. Zo raakten Dunlop en de zijnen verzeild in een soort van uitvindingenrace met de gebroeders Michelin uit Frankrijk. De luchtband verbeterde daardoor wel in rap tempo op allerlei gebied. De heftige concurrentie bij de productie en verkoop van banden duurt echter nog tot de dag van vandaag voort.  

Eén bepaalde uitvinding betreffende de luchtband verdient nog nadere toelichting. Dat was de uitvinding van het ventiel. Dat werd in 1890 bedacht door de Engelsman Wood. Feitelijk werd de luchtband door het luchtventiel pas afdoende gebruiksvriendelijk voor een groot publiek. Niet in de laatste plaats omdat men nog lange tijd last zou blijven houden van banden die vrij snel kapot gingen.

Lees hier meer over de geschiedenis van de luchtband.

 

Bronnen

  • J.M. Fuchs, W.J. Simons - 'De fiets van toen en nu.' Alkmaar 1983
  • L. de Vries - 'De dolle entree van automobiel en vélocipee.'  Bussum 1983