/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque
Home » Uitvindingen » Verlichting

Uitvindingen verlichting rond 1900

De zoektocht naar goedkoper en beter licht

De snel uitdijende westerse maatschappij van de negentiende eeuw kreeg steeds meer behoefte aan afdoende verlichting. Verlichting voor de nieuwe straten die steeds meer werden gebruikt in het donker, voor fabrieks- en rangeerterreinen en voor in de trein. Afgezien daarvan zou de mens nooit ophouden met zoeken naar goedkopere brandstoffen voor lampen, want de kosten voor verlichting hebben altijd zwaar op het budget gedrukt. Daarmee kwamen uitvinders in de laatste decennia van de 19de eeuw voor een interessante uitdaging te staan: bedenk nieuwe lampen die goedkoper zijn dan alle bekende verlichting, maar die toch veel meer licht geven. Dat bleek helemaal geen onmogelijke opgave. 


 

443px-1.large.jpg

Géza Faragó - Hongaarse poster voor Tungsram gloeilampen, ±1910. 

 

Verlichting: een aantrekkelijk expertise

Verlichting was een van de gebieden waarover uitvinders zich na de Industriële Revolutie massaal het hoofd bogen. Behalve eigen interesse hadden ze daar twee goede redenen voor:

  • De behoefte aan goede verlichting steeg explosief gedurende de 19de eeuw. Dat had veel te maken met de nieuwe infrastructuur die de Industriële Revolutie teweeg had gebracht. Er kwamen grote fabrieksterreinen, fabriekshallen, treinen en nieuwe wegen. Deze konden maar matig verlicht worden met de bestaande, relatief zwakke en arbeidsintensieve olieverlichting en dus wilde men snel alternatieven. Dat betekende dat er veel geld beschikbaar was voor onderzoek en ontwikkeling op dit gebied.
  • Door de technische vooruitgang was er plotseling veel meer mogelijk op het gebied van verlichting. Met name het potentieel dat elektriciteit had te bieden als nieuwe brandstof werd al snel onderkend. Dat elektriciteit en lampen voor elkaar gemaakt waren, blijkt wel uit het feit dat wij nu nog steeds spereken van 'gas, water en licht' , als we het feitelijk over de brandstof alleen hebben.

Het gevolg was dat er gedurende met name de tweede helft van de 19de eeuw een keur aan nieuwe brandstoffen, nieuwe typen lampen en bijbehorende hulpmiddelen werden ontdekt, die de manier waarop wij onze wereld verlichten voorgoed zouden veranderen

 

tesla-bulb.large.jpg

Nikola Tesla geeft in 1949 zelf stroom.

 

Uitvinders en incandescentie

Zoals gezegd lag er voor uitvinders een grote uitdaging klaar, namelijk het vinden van verlichting die zowel goedkoper als beter was. Binnen dit kader was 'incandescentie' ofwel 'witgloeiendheid' een belangrijk begrip. Dat verwees naar lampen die veel wit, helder en breed uitstralend licht gaven. Dergelijk licht is het meest effectief in het gebruik, maar vaak ook het prettigst aan de ogen. Bovendien geldt dat licht dat breed uitstraalt, relatief gezien ook minder brandstof nodig heeft.

Incandescentie was dus hetgeen waarmee alle doelstellingen in één klap gehaald konden worden en een incandescente lamp hetgeen dat werd nagestreefd. Zoals vaak met dergelijk zaken werd het woord 'incandescent' niet alleen te pas maar ook te onpas gebruikt door reclamemakers. Zo werd de gloeilamp vlak na de uitvinding al stelselmatig aangeprezen als 'incandescent', terwijl het relatief gezien nog een vrij zwakke en dure lamp was.

Toch waren er, zeker rond de eeuwwisseling wel de nodige successen te vieren op dit gebied. Vormen van verlichting die zeker wel incandescent waren, waren de booglamp en kaars van Jablochkoff (elektrisch), carbidlampen en het kalklicht in theaters (al eerder uitgevonden). Verder zorgde de uitvinding van het gloeikousje ervoor dat ook het eerst nogal gelige gaslicht witgloeiend werd. De gloeilamp werd pas echt incandescent nadat er rond 1910 een gloeidraad van wolfraam kwam.

 

 

Bronnen

  • Devogelaere A. - 'Van gaslamp tot gloeilicht.' Kapellen 1987
  • Linde A. van de - 'Het oude licht: straatlantaarns en straatverlichting door de eeuwen heen.' Eindhoven 1980