/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque

De uitvinding van de kroonkurk

William Painter vindt een luchtdichte flessendop

Tegenwoordig is de kroonkurk een vanzelfsprekend product. Eens simpel dopje voor op een fles. Toch lag dat een dikke eeuw geleden nog anders, want  toen was er geen luchtdichte sluiting voor flessen beschikbaar.  Het gevolg was dat koolzuur snel uit de drank verdween waardoor deze maar kort houdbaar was, ook als de fles niet open was geweest. Dat heeft heel wat uitvinders geïnspireerd om te zoeken naar betere afdichtingen. Uiteindelijk zou er maar één met de juiste oplossing komen. Zijn naam was William Painter en hij had een opmerkelijke levensgeschiedenis.


 

800px-caps.large.jpg

 

Alfred Bernardin en spontaan ploppende kurken

De kurk was lange tijd de meest gangbare sluiting voor flessen. Dat werkte niet altijd goed. Zo hadden de kurken van champagneflessen de neiging uit zichzelf los te springen door de oplopende druk in de fles. 

Daar was de Amerikaanse wijnimporteur Alfred Louis Bernardin niet blij mee. Daarom kwam hij in 1880 als eerste met een ontwerp dat als een voorloper van de kroonkurk kan worden beschouwd. Hij bedacht een metalen draadwerkje dat om de kurk heen kwam en bijeen werd gehouden door een metalen strip rond de flessenhals.

De uitvinding van Bernardin werd goed ontvangen. In 1881 opende hij zijn eigen bedrijf voor de productie van deze kurken.

 

De opkomst van soda pop

In de jaren ’80 van de 19de eeuw werd in flesjes verkochte frisdrank, de zogeheten soda pop, populair in de Verenigde Staten.  Hierdoor werd het voor fabrikanten een dringende aangelegenheid een afsluiting te vinden die het koolzuur, en daarmee de prik, in de fles hield. Bovendien was ook bij soda pop de vanzelf losspringende kurk een probleem.

 

Een moeizame zoektocht

Vele uitvinders namen de uitdaging aan en probeerden een perfecte afsluiting voor de flesjes te vinden. Niet in de laatste plaats omdat het wel duidelijk was dat de uitvinder van zo'n superdop goed geld zou verdienen. Wereldwijd werden er honderden mogelijkheden geproduceerd, waaronder veel exemplaren met kurk. Alleen al in de Verenigde Staten waren rond 1890 zo’n 150 patenten afgegeven.  

Helaas voor alle octrooigerechtigden was hun sluiting imperfect. Doorgaans hadden ze één of meer van de volgende problemen:

  • Het systeem was te ingewikkeld.
  • Ze weerstonden de druk van de koolzuur niet.
  • Ze lekten.
  • Ze deden de drank naar metaal smaken door contact met een metalen dop.

 

william-painter-inventor.large.jpg

      William Painter

 

William Painter

Lange tijd leek William Painter (1832-1906) alles behalve de aangewezen persoon om een probleem als dit op te lossen. Hij was een Amerikaan van Ierse afkomst die er maar wat op los leefde en aan lager wal was geraakt. Op een dag kwam hij echter de herboren christen Alice tegen die hem uit de goot trok.  Ze leerde hem doelgericht en commercieel te denken en in 1880 trouwde het stel. Painter was toen 48 jaar.

Na zijn huwelijk veranderde de Ier in een bezeten uitvinder. Alsof hij zijn verloren tijd wilde inhalen, bedacht hij het ene na het andere product. Tien jaar later bezat hij al 85 patenten. Veel van deze uitvindingen bleken commercieel gezien echter niet zo’n succes, al zaten er leuke dingen bij.

Zo bedacht hij een ‘koppensneller’ voor gekookte eieren en een condoomspoeler. Heel speciaal was een treinzitje waardoor de passagier bij een botsing in de tegengestelde richting werd gezwaaid, vermits hij/zij daarvoor al in de juiste richting zat.

Gelukkig bedacht hij ook een aantal goedlopende producten. Hij kwam onder meer met een zachte rubberen klep voor pompinstallaties die werden gebruikt bij het leegpompen van beerputten en latrines.  Een zeer nuttige uitvinding in relatie tot de vele giftige dampen die bij het leegpompen vrijkwamen.

 

De rubberen flessenhals

Aldus raakte Painter op het spoor van producten die bepaalde gassen of dampen tegen wisten te houden.  Zo ontwierp hij in 1885 een eerste flessenafsluiter, die aanhaakte op zijn ervaring met rubber. Het betrof een rubberen schijfje dat ter afsluiting in de flessenhals moest worden gedrukt.

Dit product werkte redelijk en sloeg aan. Samen met een vennoot wist Painter er zelfs een fabriek voor te openen in Groot-Brittannië.

 

De uitvinding van de kroonkurk

De rubberen flessenhals was evengoed niet ideaal en dat feit zat Painter erg dwars. Jarenlang bleef hij puzzelen op een manier om flessen wél  luchtdicht af te sluiten. Dat leverde tal van ontwerpen op, maar nooit het gouden idee. Veel van zijn ontwerpen waren overigens varianten op de kurk van Bernardin, waarbij de afsluiting dus op een volledige kurk zat.

Misschien had Painter te hard gewerkt, want uiteindelijk was er een vakantie voor nodig om de doorbraak te bewerkstelligen. Toen hij in de zomer van 1891 samen met zijn familie de stad uit was, vond hij een oplossing voor de twee belangrijkste problemen met de kroonkurk. 

  • De metaalsmaak. Om dit te voorkomen maakte Painter een kussentje van kurk in de dop.  Daarover bracht hij nog een laagje papier aan om ieder contact met de dop te vermijden.
  • Een stevige afsluiting. Painter ontdekte dat een gekartelde dop met  'inknijpingen' een goede afsluiting geeft. Hij gaf de dop 24 inknijpingen. Dat zou in latere tijden worden teruggebracht tot 21 inknijpingen omdat dit de meest ideale afsluitng blijkt te geven. 

In 1892 kreeg William Painter het patent. Hij noemde zijn uitvinding 'kroonkurk' omdat de dop door de gekartelde rand op een kroon leek. Hij was toen 60 jaar.

 

220px-kroonkurk.large.jpg

Patent kroonkurk 1892

 

De kroonkurk aan de man brengen

Zoals gebruikelijk was de uitvinder hiermee nog niet binnen, al was de fabricage in het geval van de kroonkurk geen enkel probleem. Het was een product dat zonder meer gemakkelijk en goedkoop kon worden vervaardigd.

 Er waren echter twee problemen om te overwinnen:

  • Men kende bepaald geen uniforme afspraken voor de productie van flessen,  waardoor deze, en daarmee ook flessenhalzen, in alle soorten en maten voorkwamen. Daarmee meenden fabrikanten dat er bij iedere flessenhals een eigen dop hoorde en waren ze niet geneigd de kroonkurk zomaar over te nemen en hun productieproces erop aan te passen.
  • De kroonkurk sloot het flesje zo goed af dat het maar moeilijk weer te openen was.

 

De uitvinding van de flessenopener

Dat laatste probleem moest als eerste worden opgelost, want anders zouden de mensen thuis de kroonkurk niet direct omarmen. In 1894 had hij de oplossing gevonden in de vorm van een flesopener. Ook hierop kreeg hij een patent.

Typisch genoeg had de al eerder genoemde Bernardin kort daarvoor een patent gekregen op een vergelijkbare uitvinding, behalve dat bij hem de flessenopener aan de tafel vast zat. Toch hebben de merkwaardige overeenkomsten tussen Painter en Bernardin nog wel vragen opgeroepen over wie er als ware uitvinder van de kroonkurk moest worden aangewezen. Uiteindelijk waren de producten van Painter echter duidelijk gebruiksvriendelijker.

 

feb6pt5.large.jpg

Patent flesopener 1894

 

De machine

Om  fabrikanten te overtuigen van het gebruiksgemak van de kroonkurk was er toch een machine nodig.  Daarbij draaide het niet zozeer om gebruiksgemak voor de consument, maar om de voordelen voor de fabrikant zelf.

In 1898 ontwierp Painter een machine met voetbediening die 24 flessen per minuut van een kroonkurk kon voorzien. In 1902 had hij dit apparaat al zozeer verbeterd dat het 60 tot 100 flessen per minuut aankon. Iets dat in de tijd zelf een wonderlijk schouwspel moet zijn geweest. Het plan slaagde dan ook en de verkoop van zowel de machine als de bijbehorende kroonkurken nam een vlucht. 

 

De stunt

Toch bleven er nog veel bierbrouwers en bottelaars twijfelen, want tenslotte moesten ze het productieproces van hun flessen behoorlijk aanpassen als ze op de kroonkurk zouden overstappen. 

Om hen ook te overtuigen bedacht Painter een stunt. Hij liet een vracht bierkratten naar Zuid-Amerika verschepen en daarna weer terug. Daarop konden de heren brouwers zich er zelf van verzekeren dat hun product ondertussen niets aan kwaliteit had ingeboet.

Hierna werd de kroonkurk de standaardsluiting in de bottelindustrie. Painter was op dat moment 70 jaar.                            

 

Succes

Vier jaar later, in 1906, kwam William Painter te overlijden. Hij bezat toen bedrijven over de hele wereld die kroonkurken sloegen. 'Painters Crown Cork Company' is nog steeds marktleider. Tegenwoordig slaat het bedrijf zo’n vijftig miljard kroonkurken per jaar.

 

 

Bronnen

  • Grauls M. - 'De uitvinders van het dagelijks leven.' Leuven 2000
  • Wikipedia (nl.wikipedia.org) - 'Kroonkurk'