/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ontdek het Belle Époque
Home » Leven » Vermaak » Bioscopen » Filmproducenten

De eerste grote filmproducenten

Verkopers van apparatuur en film maken ook film

Al snel na het ontstaan van de cinema scheidde zich een aantal producers af. Dat kwam omdat film al snel een kostbare aangelegenheid werd, met apparatuur, film, decors en kostuums en de salarissen van alle betrokken acteurs, filmmakers en personeel. Na de komst van de langere en verhalende film werden zij alleen maar machtiger. De bekendste namen waren Léon Gaumont, de gebroeders Pathé en het Amerikaanse conglomeraat MPPC onder leiding van Thomas Edison. In het kielzog van deze producers en hun studio’s ontstond op sommige plekken een filmindustrie.


 

abel-truchet-le-gaumont.large.jpg

Abel Truchet - 'Le Gaumont Palace'. 1911 De betovering van de grootste bioscoop ter wereld. 

 

Het begin van de filmindustrie

Tot 1900 kende alleen Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Australië en Frankrijk een filmindustrie. Tussen 1900 en 1910 kwamen daar Italië, Denemarken en Rusland bij en na 1910 ook Duitsland, Zweden en India. Dat neemt echter niet weg dat tot kort voor de Eerste Wereldoorlog Frankrijk, het land waar de cinematograaf was uitgevonden, bijna de hele internationale filmmarkt in handen had.

Ondertussen stonden een aantal belangrijke partijen op die veel films produceerden. De eersten daarvan was de familie Lumière, waarbij ook vader Lumière zich met het maken van films zou bemoeien. De belangrijkste artiest van de familie werd echter Louis Lumière, die meer dan duizend korte films op zijn naam zou zetten. Daarvan maakte hij er veel in Mexico, waar hij een tijdlang verbleef.

 

louis-lumiere1.large.jpg

Louis Lumière 

 

Een andere fransman die flink aan de weg zou timmeren was Léon Gaumont. Hij werd naast de gebroeders Pathé de grootste speler op de Franse markt.  Hij bezat de grootste biosoopketen ter wereld, produceerde een indrukwekkende hoeveelheid films en verkocht volop (foto)camera’s.

In 1911 opende hij het ‘Gaumont Palace’ aan de ‘Place de Clichy’ in Parijs. Het was een tot bioscoop omgebouwde renbaan met niet minder dan 3400 zitplaatsen. Het verblufte publiek dromde samen voor dit filmpaleis met zijn enorme, met helderblauwe versieringen opgetuigde, bioscoopzaal. Er was een groot balkon en een orkestbak waarin een heel orkest zowel tijdens de pauze als tijdens de voorstelling muziek speelde. Ook bezat het theater een complete afdeling ‘bruiteurs’, mannen die geluidseffecten maakten bij de films.

 

800px-gaumontpalace-1913.large.jpg

Illustratie uit 1913 van de grote zaal van het Gaumont Palace

 

Na verloop van tijd waren de twee grootste spelers op de markt echter de gebroeders Pathé en, in de Verenigde Staten het MPPC, een conglomeraat.

 

Het MPPC

In de verenigde Staten besloot Thomas Edison zijn krachten te bundelen met een aantal andere grote namen op de Amerikaanse markt van fotografie en film. Daartoe richtte hij het ‘Motion Picture Patents Company’ (MPPC) op. Hierin zaten naast Edisons eigen filmbedrijf ook de Amerikaanse afdeling van Pathé en het Kodak van George Eastman, dat de belangrijkste producent was van lege film.

Het MPPC had veel patenten op filmgebied in handen en vormde aldus een machtsblok tegen kleine onafhankelijke filmmakers. Deze werden om het minste of geringste met een rechtszaak gedreigd, zoals Edison altijd al gewoon was te doen. De strategie had enige tijd succes, want het MPPC verkreeg een soort van monopoly. Na de Eerste Wereldoorlog zou de macht van het MPPC verlopen door de opkomst van Hollywood.

 

Gebroeders Pathé

Een verhaal apart wordt gevormd door, dit keer, vier broers die in de filmindustrie groot zouden worden: Charles, Émile, Theophile en Jacques Pathé. Met Charles Pathé voorop bouwden zij een enorm imperium dat ondanks een failliet in de jaren ’30 tot de dag van vandaag is blijven bestaan. Ze waren zo machtig dat ze de bijnaam ‘De Napoleon van de filmindustrie’ hadden. Officieel stonden ze ook bekend als 'Pathé-Frères'.

Charles begon het familiebedrijf met het importeren van Edisons fonograaf naar Frankrijk, om deze te verkopen. Later maakten de broers hun eigen versie van de kinetoscoop. Dat was mogelijk omdat Edison geen patent had aangevraagd in Europa. In 1905 was het bedrijf al zover uitgebreid dat er 200 projectors en camera’s per maand werden verkochten en 12.000 meter film per dag.

Ondertussen beperkten ze hun aandacht niet langer tot het verkopen van apparatuur, maar gingen ze ook toepassingen hiervoor bedenken. Zo ging men zowel muziekopnamen als films produceren. deze afdelingen groeiden als kool. In 1905 bezaten de broers al verscheidene filmstudio’s. Niet alleen in Frankrijk, maar ook in Italië, de Verenigde Staten en Rusland. 

 

pathe.large.jpg

Adrien Barrère - 'A la Conquête du Monde'. Spotprent over de gebroeders Pathé.

 

In 1906 openden ze hun eerste bioscopen. Dat was toen interessant geworden omdat Franse arbeiders en andere werknemers dat jaar meer vrijetijd kregen door een nieuwe wet op maximaal toegestane werktijden. Ze richten een nieuw bedrijf op dat 'Omni Pathé' ging heten. Ondertussen produceerden hun studio’s een tiental korte films per week, waarvan 75 kopieën per exemplaar in omloop werden gebracht (daar waar zo’n 10 à 12 kopieën al winstgevend zouden zijn geweest).

Ondertussen was men druk bezig met het opzetten van een wereldwijd distributienetwerk. In 1904 openden Pathé-Frères kantoren in Moskou, New York en Brussel, in 1905 in Berlijn, Wenen, Chicago en St. Petersburg en in 1906 volgden Amsterdam, Barcelona, Milaan en Londen. Daarna werd het echt avontuurlijk en internationaal met kantoren in India, Zuidoost-Azië, Midden- en Zuid-Amerika en Afrika, waarbij de distributie verliep via gangbare koloniale routes. 

In 1907 bedacht het bedrijf een nieuwe, geniale manier om geld te verdienen. Men verkocht de films niet langer aan de vertoner, zoals tot dan toe gebruikelijk was, maar ging deze verhuren voor een vast percentage van de opbrengsten van alle vertoningen. Dat bleek een bijzonder winstgevend concept.

Vanaf 1908 was het succes nauwelijks nog te overzien. Van elke Pathé-film werden 200 kopieën naar de VS verscheept. In Frankrijk en België bezaten ze ondertussen een bioscoopimperium van 200 zalen. In 1910 bedroeg de omzet enkele miljoenen Franse franken.

En toen moest 'het tijdperk van de cinema' nog aanbreken. Dat was rond 1912 en 1913 toen Europa bezaaid lag met steeds grotere en mooiere bioscopen en de avondvullende speelfilm zijn intrede had gedaan.

 

usine-1.large.jpg

Fabriek waar films van Pathé werden ingekleurd in 1906

 

Omni Pathé had zes cineasten in dienst de ieder gemiddeld één film per week afleverden. De leiding was in handen van Ferdinand Zecca, die ook het split-screen uitvond. De broers bezaten verschillende patenten op basistechnieken in filmtheaters. Hieronder was het zogeheten 'Pathéchrome', een populaire methode om films in te kleuren.

Het is duidelijk dat er op dat moment geen enkele organisatie in de filmwereld groter, machtiger en rijker was dan 'Omni Pathé'.

 

Bronnen

  • Ph. Blom - 'De duizelingwekkende jaren. Europa 1900-1914.' Amsterdam 2010
  • Wikipedia (nl.wikipedia.org) - 'Gebroeders Pathé'/ 'Geschiedenis van de film'.